LỊCH SỬ HÌNH THÀNH

TRƯỜNG TRUNG HỌC THOẠI NGỌC HẦU

 

             Thời thực dân Pháp đô hộ, trường học rất ít, hơn 90% dân Việt Nam mù chữ. Năm 1945, ngay sau khi dành được độc lập, Chính phủ nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa liền phát động phong trào "Xóa nạn mù chữ" trong toàn dân. Phong trào nhanh chóng lan rộng khắp cả nước. Các lớp học bình dân được mở khắp nơi, trong nhà dân,đình, chùa, miếu, mạo, chỉ cần mấy chiếc ghế băng, ghế tựa đặt quanh bàn, quanh chiếc phản, cánh cửa, tấm ván mộc làm bảng đã thành lớp học. Ý thức được "Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu", nhiều gia đình đã cho con đi học. Đến cuối năm học 1947-1948, sĩ số bậc tiểu học gia tăng khắp nơi. Học sinh ở Long Xuyên bấy giờ muốn tiếp tục học lên bậc trung học phải qua một kỳ thi tuyển rất gay go để chen chân vào trường Trung học Phan Thanh Giản Cần Thơ (trước 1945 là Collège de Cân Tho) hoặc Collège Le Myre de Villers (Mỹ Tho)(1). Chỉ những gia đình nào khá giả lắm mới có thể cho con tiếp tục con đường học vấn.

          Mặc dù thấy rõ ý thức học tập của người dân bản xứ nhưng chính quyền thực dân Pháp vẫn làm ngơ, chúng viện lý do là thiếu ngân sách, mà thực chất là dùng chính sách "ngu dân" để dễ bề cai trị dân ta. Nếu tính từ khi Collège de My Tho được chính thức thành lập năm 1880 thì trong vòng 68 năm sau, chính quyền thực dân chỉ mở thêm được vỏn vẹn một trường trung học tại miền Tây Nam Kỳ, đó là Collège de Cân Tho (1917)(2).

          Từ năm 1946, trước áp lực bởi nhu cầu học tập của con em nhân dân tỉnh Long Xuyên, ông Trương Văn Đức(3) với cương vị là Trưởng ty Tiểu học mới vừa nhậm chức, đã tích cực tranh thủ với người có thẩm quyền để xin thành lập một trường trung học tại tỉnh nhưng đều bị từ chối.

Một cơ may, ngày 1/4/1948, ông Nguyễn Ngọc Thơ được bổ làm Tỉnh trưởng tỉnh Long Xuyên, ông cũng là người sinh trưởng tại địa phương, lại có tiếng hiếu học và khá thức thời. Vận dụng lợi thế này, ông Trương Văn Đức, sau khi lập hồ sơ, chuẩn bị đề án thiết kế, liền trực tiếp đến gặp vị tỉnh trưởng để đệ đơn nhưng ông Thơ không đồng ý. Ông Thơ nói: "Là dân Long Xuyên, tôi nghĩ việc này trước các anh nữa. Nhưng... chánh sách của Tây là chánh sách ngu dân. Mấy anh còn lạ gì? Tôi ký thì được, nhưng chuyển lên Sài Gòn cũng vô ích. Cần phải chờ thời gian thuận lợi" (4). Ông Đức cố thuyết phục nhưng không có kết quả, mấy lần bị ông Thơ tỏ thái độ cáu gắt.

          Mặc dù bị từ chối nhưng ông Đức không nản chí, vẫn tiếp tục tìm cách mở trường trung học tại Long Xuyên. Ông bàn bạc với một số vị đủ tư cách giảng dạy và những nhà hảo tâm để đi đến thống nhất một phương án: "Chúng ta viện lý do cần cho học sinh tốt nghiệp Tiểu học được lên lớp 100% tại địa phương bằng cách mở một lớp Bổ túc để nâng cao trình độ, tiếng Pháp gọi là 'Cours complémentaire'. Tôi lo mời hiệu trưởng và giáo sư. Hội phụ huynh học sinh chịu mọi phí tổn về lương bổng và tiện nghi vật chất"(5).   

          Ông Đức đến trình bày với ông Thơ về phương án này, ông Thơ không còn cáu gắt nữa mà trái lại, ông vui vẻ hướng dẫn ông Đức cách lập hồ sơ và hẹn một cuộc họp để bàn bạc cụ thể vấn đề thành lập trường.

          Đúng hẹn, ông Đức và một số nhân vật chủ chốt mang hồ sơ trình cho ông Thơ. Một phương án thành lập trường trung học tại Long Xuyên được chấp thuận. Với phương án này, nhà nước thực dân Pháp "khỏi" phải cấp ngân sách.

          - Về phòng học, theo đề nghị của ông Đức, Tỉnh trưởng Nguyễn Ngọc Thơ cho phép người Hoa tổ chức một hội chợ (Kermesse) với điều kiện họ phải cất một dãy nhà trên nền gạch cũ của Trường Nữ Tiểu học, sau khi bế mạc hội chợ, ban tổ chức sẽ phải giao lại để lập trường trung học.

          - Các thầy trong Ban giảng huấn đều không đòi hỏi tiền thù lao cho đến khi được ngân sách nhà nước cấp lương.

          - Việc trang bị bảng và bàn ghế, mua sắm văn phòng phẩm đều do Hội phụ huynh đảm nhận.

          Cổng trường được dựng lên, đơn sơ mà trang nghiêm: Hàng trên ghi "COLLEGE DE LONGXUYÊN"; hàng dưới chữ nhỏ hơn "TRƯỜNG TRUNG HỌC". Trường gồm 3 gian nhà lá, 2 bên dành làm phòng học, gian giữa làm văn phòng. Ngày 12 tháng 11 năm 1948, trường khai giảng khóa đầu tiên, có 76 học sinh chia thành 2 lớp, nam nữ học riêng: lớp Nhất niên "A" và lớp Nhất niên "B". Tất cả học sinh được miễn đóng học phí.

 

Ông Trương Văn Đức (đứng mang kính).

 

Chân dung Ô. Trương Văn Đức.

Thẻ học sinh - năm 1949. 

          Ban giảng huấn bấy giờ gồm có các thầy:

  • Lê Xuân Kính - đảm nhận chức Hiệu trưởng.
  • Trương Văn Đức - dạy Việt văn.
  • Đỗ Văn Hách - dạy Toán.
  • Đặng Văn Kế - (sau được bổ làm Hiệu trưởng).
  • Từ Chấn Sâm - dạy Pháp văn
  • Phan Văn Tài - dạy Pháp văn.
  • Nguyễn Thái Hưng - dạy Việt văn.
  • Hồ Văn Nhân - dạy Hán văn.
  • Trịnh Văn Mười Hai - dạy Anh văn và Pháp văn.
  • Thầy Thượng - dạy Anh văn.
  • Liêu Mỹ Sung - dạy Hội họa.

...

          Năm 1949, trong Ban giảng huấn của trường có thêm thầy Nguyễn Hiến Lê. Thầy đa năng đa tài nên được giao dạy nhiều môn: Pháp văn, Việt văn, Đức dục, Hán văn...

          Điều đặc biệt là tuy bảng hiệu, con dấu đều ghi là "trường" nhưng trong giấy tờ phải ghi là "Cours complémentaire" (Lớp bổ túc). Lớp bổ túc nhưng lại được giảng dạy chương trình trung học của Hoàng Xuân Hãn, bấy giờ gọi là chương trình bậc Cao đẳng tiểu học (ngày nay gọi là THCS).

 

 

Phòng học lợp lá, vách lá - 1951

 

          Những học sinh của hai lớp Nhất niên thời ấy, bây giờ tuổi đời đã trên dưới 80, và phần lớn cũng đã "đi theo" các thầy.

          Đến năm học 1949-1950, hai lớp của khóa đầu tiên được bố trí học ở dãy nhà tường mới xây phía dưới (cũng do nhân dân đóng góp), "nhường" 2 phòng lá cho khóa mới vô. Năm Nhị niên và Tam niên, nam nữ học chung, năm Tứ niên nam nữ lại được tách riêng (?!). Từ năm 1950, thầy Đặng Văn Kế chính thức được bổ nhiệm làm Hiệu trưởng. Có lẽ cũng bắt đầu từ năm học học này, trường được cấp ngân sách để chi lương cho các thầy giáo giảng dạy.

 Sau hai niên khóa, mỗi lớp học chỉ còn được 29 "trò". Theo lời kể của những cựu học sinh tiền bối thì thời đó, trong số học sinh nghỉ học, một số vì hoàn cảnh gia đình khó khăn phải bỏ học giữa chừng, còn một số thì không thể ngồi yên dưới mái trường mà nhìn nhân dân ta bị dày xéo dưới gót giầy của thực dân Pháp, đành phải xếp bút nghiên đi theo tiếng gọi của non sông!

          Nhờ sáng kiến của thầy Trương Văn Đức ghép tên học sinh trong lớp thành một bài thơ "thất ngôn tứ tuyệt" mà đã hơn 60 năm trôi qua, những học trò ngày xưa ấy vẫn còn nhớ tên của tất cả bạn bè cùng lớp.

          Lớp 3e an. B (Lớp đệ Tam niên B):

          Đốc Trung Thành Được Vũ Xuân Ba

          Cầu Đạt Anh Liêm Ly Thủy Nga

          Nhân Đạm Viên Hồng Tư Nhuận Tuyết

          Dương Hường Sang Ẩn Tịnh Minh Ưa.

                              (Đào Viên Trương Văn Đức)

          (Lớp có 29 người, hai người trùng tên: Ẩn họ Lê và Ẩn họ Huỳnh)

          Học sinh trong lớp rất lấy làm thú vị, đọc đi đọc lại bài thơ đến thuộc làu làu. "Trò" Lê Văn Trung (sau về dạy trường Thoại Ngọc Hầu) học theo thầy Đức, cũng sáng tác được một bài ghép tên học sinh lớp 3e an. A:

          Nhàn Phụng Nguyệt Minh Kỉnh Phước Dung

          Hiến Hoàn Du Yến Nghĩa Ân Tùng

          Hoàng Hầu Lan Ẩn Giao Dư Bá

          Thà Dẻn Chi Hoa Tích Hảo Sương

                                    (Từ Vân Lê Văn Trung)

          (Lớp có 29 người, 2 người trùng tên: Phụng họ Ngô và Phụng họ Lý)

 

Thầy Lê Xuân Kính - Hiệu trưởng đầu tiên của

Collège de Long Xuyên (Trường trung học Thoại Ngọc Hầu) - Ảnh chụp 1954.

 

Tháng 2 năm 1952, Collège de Long Xuyên được đổi tên thành Collège Thoại Ngọc Hầu. Cũng chính ông Trương Văn Đức là người đề xuất tên gọi mới cho ngôi trường nhằm tôn vinh công đức của Thoại Ngọc Hầu - một danh thần đã có công lớn trong công cuộc khai phá vùng đất phía tây nam của Tổ quốc. Cổng trường được xây khá kiên cố, hướng ra đầu đường Gia Long tiếp giáp với quốc lộ (đường Tôn Đức Thắng bây giờ) thay vì hướng ra đường Đinh Tiên Hoàng như lúc mới thành lập trường. Tên trường được đúc chữ nổi bằng xi măng, thầy Trương Văn Mô (Ba của cô Trương Thị Việt Bích) thấy chữ "THỌAI" bỏ dấu nặng dưới chữ "O", đọc thành "THỌ" "AI" mới đề nghị sửa lại cho đúng. Ở một tỉnh xa xôi, có trường trung học ai cũng mừng vui; nay ngôi trường ấy lại được mang tên một vị danh thần, cho nên mọi người càng trân trọng, kính yêu ngôi trường, chăm chút từ cái bảng tên!

          Năm 1968, Trường trung học Tổng hợp Chưởng Binh Lễ được thành lập (trường công lập). Trước đó, ở Long Xuyên (quận Châu Thành, tỉnh An Giang) chỉ có trường trung học công lập duy nhất là trường Thoại Ngọc Hầu. Một bộ phận học sinh của trường Thoại Ngọc Hầu được chia sang trường Chưởng Binh Lễ.

          Những năm 60 của thế kỷ trước, Trường trung học Thoại Ngọc Hầu là niềm tự hào của hầu hết các học sinh theo học nơi đây khi so sánh ngôi trường này với các trường trung học ở miền Tây. Đội ngũ giảng dạy hầu hết đều rất giỏi. Phương tiện dạy học được ưu tiên trang bị, đặc biệt là trường có một dãy phòng thí nghiệm hiện đại do Chính phủ Nhật Bản tài trợ (do ông Nguyễn Ngọc Thơ vận động nhờ có thời gian ông làm đại sứ tại Nhật).

Trung học Thoại Ngọc Hầu là một trong số rất ít ngôi trường mà trong khuôn viên có dựng Niệm Sư Từ thờ phượng các bậc ân sư quá cố (cả tỉnh). Cảnh quan của ngôi trường còn được điểm xuyết bởi hàng cây hoa anh đào (do thầy Trịnh Văn Mười Hai tìm mua ở Nhật Bản đem về gieo trồng) bao quanh đến một nửa khuôn viên.

Năm 1973, Hiệu trưởng Lê Tấn Kiệt có nhờ một điêu khắc gia trẻ ở Trà Ôn (quận Châu Thành, An Giang) tạc bức tượng bán thân Thoại Ngọc Hầu dựng cạnh cột cờ giữa sân trường để tỏ lòng tôn vinh công đức của vị danh thần mà trường được vinh dự mang tên. Năm 1975, cùng với việc đổi tên trường, tượng Thoại Ngọc Hầu cũng bị dẹp đi. Cho đến năm 2003, với sự hỗ trợ của Ban đại diện Cha mẹ học sinh, Ban giám hiệu đã thuê ông Dương Đình Chiến tạc tượng Thoại Ngọc Hầu bằng đá granite dựng trang trọng trước sảnh hướng ra cổng chính của trường.

ĐỔI TÊN TRƯỜNG VÀ CHUYỂN CHỨC NĂNG:

          Sau ngày 30 tháng 4 năm 1975, Trường trung học Tổng hợp Thoại Ngọc Hầu đổi tên là Trường cấp II, III "A" Long Xuyên (Trường trung học Phụng Sự là Trường cấp II,III "B" Long Xuyên). Hết niên khoá 1975-1976, cơ sở của trường được sử dụng để thành lập Trường Cao đẳng Sư phạm An Giang. Học sinh của Trường cấp II, III "A" Long Xuyên được chuyển đến học tại các trường cấp II và cấp III ở Long Xuyên.

          Từ năm 1976 đến 1989, cơ sở của trường Thoại Ngọc Hầu được giao cho các đơn vị:

          - 1976 - 1981: Trường Cao đẳng Sư phạm.   

          (Năm 1980, Trung tâm Đào tạo - bồi dưỡng tại chức được thành lập. Đầu tiên, có 2 lớp đại học tại chức do tỉnh liên kết với Trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh mở tại cơ sở của Trường Cao đẳng Sư phạm)

          - 1981 - 1983: Trường Bổ túc công nông Võ Thị Sáu.

          - 1983 - 1989: Trường Đại học Kinh tế - Kỹ thuật tỉnh, sau chuyển thành Trung tâm Đào tạo - bồi dưỡng tại chức tỉnh.                                        

TÁI LẬP TRƯỜNG THOẠI NGỌC HẦU:

          Năm 1989, Ô. Nguyễn Xuân Tư được điều chuyển từ chức vụ Bí thư xã Bình Mỹ (huyện Châu Phú, AG) về làm Giám đốc Sở Giáo dục. Vốn là một cựu học sinh Thoại Ngọc Hầu, ông quan tâm đến ý kiến của nhiều người (trong đó có nguyện vọng của ông) là muốn khôi phục lại Trường trung học Thoại Ngọc Hầu - một ngôi trường được xem là có bề dày truyền thống học tập và đấu tranh đứng đầu cả tỉnh. Ông quan niệm: "Việc lấy lại tên trường không phải chỉ là cái tên gọi mà nó xuất phát từ tình cảm, nguyện vọng, truyền thống và uy tín về chất lượng đào tạo của trường. Việc trường mang tên Thoại Ngọc Hầu chắc chắn sẽ giúp cho chúng ta và đặc biệt các em học sinh hôm nay và mai sau hiểu biết rõ hơn về vai trò của Thoại Ngọc Hầu trong mối quan hệ với lịch sử, văn hoá tỉnh nhà. Qua đó, các em sẽ thấy được sự hy sinh và công lao to lớn của thế hệ cha anh trước đây trong việc đặt nền móng mở mang và xây dựng vùng đất An Giang màu mỡ như ngày hôm nay. Điều này sẽ hun đúc tình yêu quê hương và lòng tự hào về quê hương An Giang của các em học sinh khi các em được sinh ra và lớn lên ở nơi này"(6). Trong quá trình bàn bạc để lấy lại tên trường là "Thoại Ngọc Hầu" thì lại có nhiều ý kiến khác nhau về vai trò của Thoại Ngọc Hầu khi ông làm việc cho nhà Nguyễn. Ông Xuân Tư vẫn bảo vệ quan điểm của mình, và cho soạn văn bản trình UBND tỉnh, đồng thời cũng vận động sự đồng tình ủng hộ từ các cán bộ Ban nghiên cứu Lịch sử Đảng của tỉnh.

          Sau khi xem xét tờ trình của Sở Giáo dục, ngày 01/7/1989, UBND tỉnh đã ký Quyết định số 246/QĐ.UB.TC cho phép thành lập Trường phổ thông cấp 2-3 Thị xã Long Xuyên lấy tên Thoại Ngọc Hầu.

          Ngày 05/7/1989, UBND tỉnh ký Quyết định số 252/QĐ.UB.TC điều động ông Võ Thành Long - Hiệu trưởng Trường Phổ thông trung học Long Xuyên 1 - đến nhận công tác tại Trường Phổ thông cấp 2-3 Thoại Ngọc Hầu giữ chức Hiệu trưởng.

          Về nhận nhiệm vụ mới, tiếp quản cơ sở của Trung tâm Đào tạo bồi dưỡng tại chức tỉnh, ông Võ Thành Long chỉ có quỹ thời gian khoảng một tháng rưỡi để lo các công việc chuẩn bị khai giảng năm học mới - năm học đầu tiên của thời kỳ tái lập trường Thoại Ngọc Hầu - trong điều kiện cơ sở vật chất và trang thiết bị dạy học vô cùng thiếu thốn.

          Năm 2003, trường khánh thành cơ sở mới và cơ sở này được sử dụng cho đến ngày nay.

THAY ĐỔI TÊN TRƯỜNG:

- Collège de Long Xuyên:                                          1948 - 1952.

- Collège Thoại Ngọc Hầu:                                        1952 - 1954.

- Trường trung học Thoại Ngọc Hầu:                         1954 - niên học 1961-1962. 

- Trường trung học công lập Thoại Ngọc Hầu:            niên học 1962-1963 - 1967-1968.

- Trường trung học Tổng hợp Thoại Ngọc Hầu:          niên học 1968-1969 - 1974-1975.

- Trường Phổ thông cấp 2-3 "A" Long Xuyên:            niên học 1975-1976.

- Trường Phổ thông cấp 2-3 Thoại Ngọc Hầu:           01/7/1989 - 6/1991

- Trường Phổ thông trung học Thoại Ngọc Hầu:         10/6/1991 - 1993.

- Trường Phổ thông trung học chuyên TNH:               1993 -   (?)

- Trường Phổ thông trung học TNH:                          (?) - 12/2000.

- Trường Trung học phổ thông TNH:               28/12/2000 - 2001.

- Trường Trung học phổ thông chuyên TNH:    2001-2002 đến  nay.                   

HIỆU TRƯỞNG:

- Lê Xuân Kính

- Đỗ Văn Hách:

- Đặng Văn Kế:

- Hồ Văn Kỳ Trân:

- Từ Chấn Sâm:

- Trịnh Văn Mười Hai:

- Nguyễn Kỉnh Đốc:

- Võ Vĩnh Khiêm:

- Lê Tấn Kiệt:

- Tô Thành Tâm:

- Võ Thành Long:

- Đỗ Quang Thịnh:

- Nguyễn Văn Tuấn:

- Phạm Phát Tân:

- Hoàng Phát Đạt:

1948 - 1950.

1950 - 1951.

1951 - 1957(?) 

1957(?) - 1959

1959 - 1963

1964 - 1965

1965 - 1966

1966 - 1972

1972 - 1975

1975 - 1976

1989 - 1992

1992 - 2005

2005 - 2008

2008 - 2009

2009 đến nay.

QUY MÔ HỌC SINH:

             - Từ năm học 1975-1976 trở về trước: Quy mô HS thấp nhất: 72 người (lúc mới mở trường); cao nhất: hơn 3.000 người (những năm 60).

             - Giai đoạn tái lập trường đến nay: Quy mô HS dao động từ 1.300 đến 2.300 tuỳ thời điểm mà nhà trường được giao nhiệm vụ đào tạo.

             - Những năm gần đây, do là "trường chuyên" nên Trường THPT chuyên Thoại Ngọc Hầu khống chế quy mô HS khoảng 1.300 em để đảm bảo việc thực hiện tốt nhiệm vụ đào tạo và bồi dưỡng nhằm phát triển năng khiếu của học sinh.

                                                                                                                       Tháng 01 năm 2013               

_________________

 (1): Tức Collège de My Tho. Năm 1942, trường được đổi tên thành Collège Le Myre de Vilers. Le Myre de Vilers là Thống đốc dân sự đầu tiên trong bộ máy cai trị của thực dân Pháp tại Việt Nam. Chính ông là người đã ký Nghị định thành lập Collège de My Tho ngày 14/6/1880.

(2): Thật ra chỉ là một "phân hiệu" của Collège de My Tho. Năm 1924, Collège de Cân Tho mới chính thức không còn phụ thuộc vào Collège de My Tho.

 (3): Ông Trương Văn Đức sinh ngày 17/7/1911 tại Vĩnh Long. Năm 1932, ông tốt nghiệp Trường Sư phạm Sài Gòn, năm 1933, được bổ nhiệm về tỉnh Long Xuyên dạy Trường tiểu học quận Thốt Nốt. Năm 1935, ông được thuyên chuyển về dạy tại trường tỉnh, năm 1945 làm Hiệu trưởng Trường Nam tỉnh lỵ Long Xuyên. Năm 1946, Pháp tái chiếm Long Xuyên, ông bị bắt giam 45 ngày; sau khi được thả, ông trình diện Ty tiểu học được sắp xếp làm Thanh tra. Trưởng ty Tiểu học bấy giờ là ông Bouscarle (người Pháp) nhưng chỉ được một thời gian ngắn, ông này về nước, Tỉnh trưởng Nguyễn Ngọc Thơ cử ông Trương Văn Đức làm Trưởng ty Tiểu học kiêm 2 ty khác là Thông tin và Thanh niên Thể thao. Theo lời kể của những người trong gia đình, ông Trương Văn Đức từng là Thủ lĩnh Thanh niên Tiền Phong kiêm Trưởng ban Bình dân học vụ tỉnh Long Xuyên khoảng thời gian Cách mạng nắm chính quyền sau năm 1945. Ông có thư từ liên lạc với ông Nguyễn Văn Tố (Nha Bình dân học vụ) nhận được nhiều tài liệu. Khi thực dân Pháp trở lại, ông bị những kẻ thân Pháp "lưu niệm" giữa lưng ông một vết đao mang sẹo đến già.

(4) và (5): Theo ông Lê Tương Ứng - con rể của ông Trương Văn Đức.

(6): Trích "Hoài niệm trường xưa" - Kỷ yếu "60 năm thành lập Trường trung học Thoại Ngọc Hầu", xuất bản 01/2009.

______

|vé máy bay các hãng |ve may bay cac hang |vé máy bay rẻ nhất |ve may bay re nhat |tam be so sinh |hóa mỹ phẩm thái lan |hoa my pham thai lan

Đệm | Đệm giá rẻ | Đệm lò xo | Đệm Sông Hồng | Đệm Sông Hồng | Đệm Everhome | Đệm mút | Đệm mút cứng | Đệm Queensweet | Đệm Liên á | Đệm Korea